Leren waarnemen
Centre EPÉU · Château de Villereglan · Gepubliceerd op 7 oktober 2026
Laten we een proef doen. Tel morgen hoe vaak u „het gaat niet goed” zegt voordat het avond is. U mag het hardop zeggen of alleen denken: beide tellen.
Veel mensen met verhoogde perceptie zeggen mij deze zin. Wat ze waarnemen, gaat met te veel kracht door hen heen. Dus stellen ze het vast, ’s morgens, ’s avonds, en vaak daartussen.
Kijk nu naar fig. 1. Het is een trap. ’s Morgens staat u bovenaan. Elke keer dat u de zin zegt, gaat u een trede omlaag. U hebt niets anders gedaan dan praten, en ’s avonds zit u onderaan.
De zin heeft u niet gekalmeerd. Hij heeft u niets uitgelegd. Hij heeft u alleen laten dalen. Elke dag een onevenwicht vaststellen, is zich erin installeren. Ik denk dat u dat al voelde.
Uw dagen lijken niet op elkaar
U voelde het om een goede reden: u staat niet altijd onderaan de trap. Op sommige dagen hebt u hetzelfde leven, en weegt het minder. Wat u waarneemt, overspoelt u niet.
Kijk naar fig. 2. Uw dagen lijken op heuvels. Vandaag zit u misschien in het dal. Maar achter u is er een top: een betere dag, die echt heeft plaatsgevonden. En voor u ligt er nog een.
Dat feit vergeet men meestal. Toch is het het nuttigste wat u weet: het betere is u al overkomen, en het komt terug.
De vraag die niemand zich stelt
Dus stel ik u een eenvoudige vraag. De laatste dag dat u boven op de heuvel stond, wat was er anders? In welke toestand was u net daarvoor? Wat had u in die toestand gebracht?
Bijna iedereen antwoordt mij: „ik weet het niet”.
Dat is normaal. Niemand kijkt. De slechte dagen ondergaat men. De goede dagen verbruikt men. Men bestudeert de ene noch de andere. Dat kan jaren duren, zonder dat iemand één keer heeft gekeken.
Er valt een kopje
De oplossing past in één woord: waarnemen. Het is een klein woord, en het vraagt veel.
Waarnemen is niet analyseren. Het is niet vechten. Het is niet uzelf herhalen dat het niet goed gaat. Het is kijken naar wat er gebeurt, en daarna kijken naar uw eigen reactie.
Kijk naar fig. 3. Een kopje valt van de tafel: dat is de gebeurtenis. In het midden steekt iemand de armen omhoog: dat is de reactie. Het zijn twee verschillende dingen, ook al gebeuren ze bijna tegelijk.
Kijk nu naar het figuurtje rechts. Het is dezelfde persoon, een stap terug. Die ziet het kopje, en ziet zijn reactie. Wie beide ziet, zit al niet meer helemaal gevangen in het tweede.
Teken een blad
U denkt misschien dat iedereen kan kijken, omdat iedereen ogen heeft. Laten we een tweede proef doen.
Neem een potlood en teken uit het hoofd een blad van een boom. Ga daarna een echt blad zoeken en leg het naast uw tekening.
Kijk naar fig. 4. Boven, het blad dat we menen te kennen. Onder, het blad dat er is, met zijn onregelmatige randen, zijn nerven en zijn gaatje. U had een idee van het blad, en dat idee verving wat u zag.
Waarnemen is dus een vermogen. Zoals elk vermogen heeft men het niet bij voorbaat. Het wordt aangeleerd, en het vraagt oefening.
De ouden hadden daar een school voor: het tekenen naar de natuur. U gaat voor een boom, een steen of een insect zitten, en u tekent wat er is. Het resultaat doet er niet toe. Wat telt, is dat de hand het oog dwingt: ze verplicht u de dingen te bekijken zoals ze zijn, lijn na lijn, zo lang als nodig is.
Die tijd in de natuur kalmeert wat geen herhaalde klacht ooit heeft gekalmeerd. Een uur per week voor een boom, met een potlood in de hand, leert u meer over waarnemen dan jaren van vaststellen dat het niet goed gaat.
Kijk ’s avonds naar uw dag
Daarna keert hetzelfde gebaar zich naar u.
Laat ’s avonds uw dag in uw hoofd terugspelen, als een film. U bent niet de acteur: u zit in de zaal. U piekert niet, u kijkt. Kijk naar fig. 5: u ziet uzelf van een afstand, zoals u een ander zou zien.
Stel uzelf dan de vragen van de tekening. Wat heeft deze persoon vandaag gedaan? Met wie? Waar? In welke toestand? In welke omstandigheden? En de vraag die alles verandert: heeft die het gekozen, of ondergaan?
U zult uw dag ontdekken zoals u het blad hebt ontdekt. U dacht hem te kennen, en u had er niet naar gekeken.
Schrijf het op
Er blijft één ding te doen: het opschrijven. Het geheugen vervormt wat het bewaart, een beetje zoals uw eerste tekening van het blad.
Schrijf nauwkeurig. „Ik voelde me slecht” leert niets. „Om drie uur, na een vergadering, zat mijn keel dicht” leert iets. Een vage notitie leert niets. Een precies feit leert altijd.
Het dagboek van de app Δ Delta-Score is daarvoor gemaakt. U schrijft er elke avond een paar regels in: wat u hebt gedaan, met wie, waar, in welke toestand, gekozen of ondergaan. Ernaast staat uw dagelijkse invoer. Na een paar weken tonen de curven u wat een indruk nooit toont: wat aan uw goede dagen voorafgaat, en wat aan de andere voorafgaat.
Soms vindt u wat aan een goede dag voorafging. Soms vindt u niets: het betere kwam, en niets verklaart het. Noteer dat ook. Het gebeurt, en het verdient gezien te worden.
Dit alles vraagt een paar minuten per dag. Juist daarom doet men het niet: de discipline lijkt te klein voor een probleem dat men groot voelt. Het omgekeerde is waar.
Men komt niet uit een toestand door hem te vervloeken. Men komt eruit door hem te begrijpen. En begrijpen begint met leren waarnemen.
M. Mischa Harmeijer, Centre EPÉU
De volgende teksten ontvangen
Elke nieuwe tekst van het Centre — en de data die eraan verbonden zijn — bereikt u per e-mail. Vóór elke inschrijving wordt u om een bevestiging gevraagd; uitschrijven kan met één klik, in elke verzending.
Centre EPÉU — Château de Villereglan, Saint-Martin-de-Villereglan (Aude) · de chat van de site